Nalatenschap afhandelen: van notaris tot ontruiming

Het afhandelen van een nalatenschap is een van de meest complexe processen waarmee u geconfronteerd kunt worden na het verlies van een dierbare. Juridische verplichtingen, financiële beslissingen en emotionele uitdagingen lopen door elkaar. In deze gids leiden wij u stap voor stap door het volledige traject, van de eerste formaliteiten bij de notaris tot het uiteindelijke leegmaken van de woning.

Stap 1: De eerste dagen na het overlijden

Onmiddellijk na het overlijden moeten enkele dringende zaken geregeld worden:

• Overlijdensaangifte: de arts stelt een overlijdensattest op. Daarmee wordt het overlijden aangegeven bij de burgerlijke stand van de gemeente waar de persoon is overleden. Dit moet binnen de eerste werkdag na het overlijden.
• Begrafenisondernemer: regel de praktische zaken rond de uitvaart. De begrafenisondernemer neemt veel administratie over.
• Bank informeren: zodra de bank het overlijden verneemt (via het Rijksregister of een melding), worden alle rekeningen en kluizen geblokkeerd. Dit is wettelijk verplicht ter bescherming van alle erfgenamen.
• Werkgever en mutualiteit: informeer de werkgever (als de overledene nog werkte) en de mutualiteit.

Stap 2: De notaris inschakelen

Een notaris is wettelijk verplicht wanneer de nalatenschap onroerend goed bevat (een huis, appartement, of bouwgrond). Maar ook bij nalatenschappen zonder vastgoed is het inschakelen van een notaris sterk aan te raden. De notaris:

• Onderzoekt of er een testament bestaat (via het Centraal Register van Testamenten)
• Stelt de akte van erfopvolging op, die bepaalt wie de wettelijke erfgenamen zijn
• Berekent de erfbelasting (successierechten) en begeleidt de aangifte
• Regelt de verdeling van de bezittingen tussen de erfgenamen
• Deblokeert de bankrekeningen na het vaststellen van de erfgenamen

Stap 3: Aangifte van nalatenschap

De aangifte van nalatenschap moet in België ingediend worden binnen 4 maanden na het overlijden (bij een overlijden in België). Deze aangifte bevat een opsomming van alle bezittingen en schulden van de overledene:

• Onroerend goed (woningen, gronden)
• Banktegoeden en beleggingen
• Roerende goederen (meubelen, juwelen, antiek, voertuigen)
• Levensverzekeringen
• Schulden (hypotheek, leningen, openstaande facturen)

De waarde van de roerende goederen (de inboedel) moet correct geschat worden. U kunt hiervoor een professionele taxatie laten uitvoeren. Een te lage inschatting kan leiden tot boetes en naheffingen door de fiscus.

Stap 4: Erfbelasting in België

De erfbelasting (successierechten) verschilt per gewest:

Vlaanderen

In rechte lijn (kinderen, ouders) en voor partners gelden tarieven van 3% tot 27% afhankelijk van het bedrag. Voor broers/zussen loopt dit op tot 55%, en voor andere personen tot 55%. De gezinswoning is vrijgesteld voor de langstlevende partner.

Wallonië

Gelijkaardige progressieve tarieven, maar met andere schijven. In rechte lijn van 3% tot 30%. De vrijstelling voor de gezinswoning geldt ook hier voor de langstlevende partner.

Brussel

Vergelijkbaar met het Waalse systeem, met tarieven in rechte lijn van 3% tot 30%. Er geldt een abattement (vrijstelling) op de gezinswoning.

Stap 5: Verdeling van de inboedel

Nadat de juridische aspecten geregeld zijn, kan de inboedel verdeeld worden onder de erfgenamen. Dit is vaak een emotioneel proces waar praktische en sentimentele waarde door elkaar lopen. Enkele tips:

• Organiseer een familiemoment waar alle erfgenamen samen door de bezittingen gaan.
• Maak duidelijke afspraken: wie heeft recht op wat? Zijn er items met bijzondere emotionele waarde?
• Laat waardevolle items taxeren door een onafhankelijke expert om discussies te voorkomen.
• Wat niemand wil, kan gedoneerd, verkocht, of door een ontruimer meegenomen worden.

Stap 6: De woning ontruimen

De laatste praktische stap is het ontruimen van de woning. Bij een huurwoning is dit urgent, want de huur loopt door. Bij een eigen woning heeft u meer tijd, maar uitstel maakt het niet makkelijker.

Een professionele ontruimingsdienst kan u enorm ontlasten in deze fase. Bij Opruimingsdienst Inboedel:

• Komen wij eerst langs voor een gratis bezichtiging en offerte
• Identificeren wij waardevolle items die verrekend kunnen worden met de kosten
• Ontruimen wij de volledige woning, inclusief zolder, kelder en garage
• Sorteren wij alles ter plaatse: herbruikbaar, recycleerbaar en restafval
• Leveren wij de woning bezemschoon op

De erfenis aanvaarden of verwerpen?

Niet elke erfenis is positief. Als u vermoedt dat de schulden groter zijn dan de bezittingen, heeft u drie opties:

1. Zuiver aanvaarden: u erft alles, inclusief de schulden. Als de schulden groter zijn dan de bezittingen, bent u persoonlijk aansprakelijk.
2. Aanvaarden onder voorrecht van boedelbeschrijving: u aanvaardt de erfenis alleen als de waarde positief is. Een veilige optie als u twijfelt. Hiervoor moet u een verklaring afleggen bij de griffie van de rechtbank van eerste aanleg.
3. Verwerpen: u doet volledig afstand van de erfenis. U erft niets, maar bent ook niet aansprakelijk voor schulden. Dit moet eveneens via de griffie.

Belangrijk: neem geen bezittingen mee uit de woning vóór u de erfenis officieel heeft aanvaard. Dit kan beschouwd worden als een stilzwijgende aanvaarding, waardoor u ook de schulden erft.

Emotionele begeleiding

Het afhandelen van een nalatenschap is niet alleen een administratief en juridisch proces. Het is ook een emotionele reis. Elk document dat u tekent, elk voorwerp dat u verdeelt, herinnert u aan uw verlies. Gun uzelf de tijd en de ruimte om te rouwen. Aarzel niet om professionele hulp te zoeken als het te zwaar wordt, of om een rouwbegeleider in te schakelen.

Wij begrijpen bij Opruimingsdienst Inboedel dat elke nalatenschap anders is. Met meer dan 28 jaar ervaring benaderen wij elke situatie met de nodige discretie, respect en professionaliteit. Wij zijn er om het praktische gedeelte van u over te nemen, zodat u zich kunt richten op wat echt belangrijk is.